Gescheiden: wie staat er op de rouwkaart van opa?

Mijn telefoon, die in de keuken ligt, gaat midden in de nacht af. Even moet ik nadenken waar ik ben: o ja, in het huis van mijn  vriend.  De volgende gedachte is meteen: waar zijn mijn kinderen? Zoonlief van 21 slaapt in mijn huis met zijn vriendin. Dochterlief van 18 jaar is bij haar vader. Ik loop de keuken in.

Het is mijn zus. Ze is net door het ziekenhuis gebeld dat het slecht gaat met onze vader van 85 jaar. Of we naar Purmerend willen komen. Hij lag al 2 weken in het ziekenhuis en was net de laatste dagen weer aan de beterende hand.
Mijn vriend staat nog half slapend naast me en vraagt wat heb je nodig? Ik ben even verrast door zijn vraag en dan komt uit de grond  van mijn hart: ‘wil je alsjeblieft mee gaan?’

Een uur later staan we met mijn moeder, broer, zus en onze aanhang aan mijn vaders bed. Hij is er al stil tussen uit gepiept en is zacht overleden. Het is zeer intiem om zo met elkaar afscheid van hem te nemen. Het is toch plotseling gegaan en het is allemaal nog wat onwerkelijk.

Dan volgen er bijzondere uren waar gehuild en gelachen wordt en we aan de eettafel bij mijn ouders thuis herinneringen ophalen.  Al om 9.00 uur komt op die zondagmorgen iemand van de uitvaartorganisatie. Opeens moeten we beslissingen nemen over waar de crematie plaatsvindt, welke kist en wie er wel of niet op de rouwkaart komt te staan. Mijn moeder laat ons het voortouw nemen, maar zij beslist wat het uiteindelijk wordt.  De dynamiek van afstand en nabijheid was daar aan die eettafel precies goed. Mijn jongste broer woont in het buitenland en was er jammer genoeg niet bij.

foto tulpen rouwkaart

De rouwkaart
De kinderen komen met hun voornaam op de rouwkaart te staan en daarnaast hun partner. De kleinkinderen daar weer onder. Het is gek om in deze context mijn vriend naast mij op de rouwkaart te zien staan. Ik heb met mijn ex zo veel historie met mijn familie, we waren meer dan 20 jaar samen.

De kleinkinderen worden gebeld. Ik vertel mijn zoon dat opa is overleden. Mijn dochter hoort het van haar vader. Ze zijn erg verdrietig.

Als de rouwkaart er de volgende dag is, is het ook voor mijn kinderen even wennen dat ze onder mij en mijn vriend vermeld staan.
Mijn dochter is boos: ‘ik ben niet van ‘hem’ (lees mijn vriend), maar van papa!’  Ook mijn ex vind het vreemd dat mijn vriend boven zijn kinderen staat. Ik snap het wel, mensen die ons niet zo goed kennen, kunnen dat anders interpreteren.
Hoe doen andere gescheiden gezinnen dat bij een overlijden in de familie? Wellicht hadden we mijn ex ook bij zijn naam erop moeten zetten en daaronder ‘vader van’. Daarmee rechtdoend aan het feit dat hij de vader is van mijn vaders kleinkinderen. Wat zou mijn vader gewild hebben?

Voor mij is het vanzelfsprekend dat mijn ex wel een rouwkaart ontvangt en welkom is op de condoleance en de afscheidsbijeenkomst. Dan gaan we de bijeenkomst organiseren. Welke foto’s, welke muziek, wie vertelt wat? Mijn ex is een muziekliefhebber en hij komt via de App met allerlei suggesties voor de muziek. Ik waardeer dat zeer, hij heeft gevoel voor de juiste sfeer van de muziek. Met een goede vriendin maken we de uiteindelijke playlist en stem ik alles af met mijn moeder, broers en zus.  Mijn vriend stelt voor dat de mannen, zoons en kleinzoons, onze vader de rouwkamer uitdragen over de oprit naar de wagen. Een prachtig ritueel om vervolgens nog één keer met mijn vader door de straat te rijden waar hij 47 jaar met mijn moeder gewoond heeft. Nog één keer genieten van het weidse uitzicht over de tulpenvelden, de molen en de kerktoren in de West Beemster. Ze wonen prachtig.

Samengestelde familie
Bij de crematie zit ik met mijn moeder, naast mijn zus en broers op de eerste rij met mijn vriend naast mij. Mijn kinderen zitten direct achter mij en mijn ex weer achter onze kinderen, naast zijn eigen ouders. Zo hebben we, als gescheiden gezin en ik met ‘nieuwe’ vriend, een eigen ‘samengesteld-familiehoekje’ gecreëerd. Dat was steunend voor mij, de kinderen, én ook voor mijn ex en mijn ex-schoonouders.

De laatste dagen heb ik er met meer mensen over gesproken hoe met overlijden in de familie om te gaan als je gescheiden bent.
Hoe bij het overlijden van grootouders die familieband tussen ouders en kinderen ondanks de scheiding toch recht te doen, zonder de werkelijkheid van hoe het nu is geweld aan te doen? Want we zijn geen stel meer én het klopt systemisch dat mijn huidige vriend naast mij op de kaart stond en naast mij in de dienst zat.
Ik stel me voor dat het ook straks een vraagstuk is als ik later overlijdt  en de kinderen wel of niet hun vader op mijn rouwkaart willen plaatsen? Ik ben benieuwd hoe zij dat aanpakken.

Heb jij als gescheiden ouder ook met overlijden in je familie te maken gehad?
Hoor graag wat jouw ervaringen zijn.

Cécile Schlangen
Het Familiehuis
Mei 2016